การตรวจวินิจฉัยเชื้อMycobacterium tuberculosis complex (MTB)ด้วยวิธี Real-time PCR
1โครงสร้างและการก่อโรคของเชื้อ MTB
2จากเสมหะที่มีคุณภาพ สู่ผลตรวจที่นำไปใช้ดูแลผู้ป่วยได้
3ครอบคลุมก่อนวิเคราะห์ ขณะวิเคราะห์ และหลังวิเคราะห์
4เชื่อมผลเครื่องกับรายงานห้องปฏิบัติการและ NTIP
โดย ทนพ.พีรภัทร ภักตะภา
นักเทคนิคการแพทย์ชำนาญการ
กลุ่มงานเทคนิคการแพทย์และพยาธิวิทยาคลินิก
โรงพยาบาลอำนาจเจริญ
สิ่งที่ผู้เรียนควรทำได้หลังอบรม
01เชื่อมโครงสร้างและการก่อโรคของ MTB กับงานตรวจวิเคราะห์ 02อธิบายวิธีเก็บเสมหะและเกณฑ์รับสิ่งส่งตรวจ 03เลือกขั้นตอนให้ตรงกับชื่อ cartridge และ IFU 04ตรวจสอบ QC และแยกผลบวก ลบ และผลที่สรุปไม่ได้ 05อธิบายผล RIF/INH โดยไม่สรุปเกินขอบเขตชุดตรวจ 06ลงข้อมูลในรายงานและ NTIP ได้สอดคล้องกัน เส้นทางของตัวอย่างและข้อมูล
01หน่วยส่งตรวจระบุผู้ป่วยและเหตุผลการตรวจ 02เก็บและขนส่งเสมหะอย่างเหมาะสม 03ห้องแล็บรับ ตรวจคุณภาพ และออก Lab number 04เตรียมตัวอย่าง ตรวจ M10 และทบทวนผล 05ผู้มีอำนาจอนุมัติรายงานและแจ้งผลสำคัญ 06บันทึก NTIP และตรวจว่าผลเชื่อมกลับหน่วยส่งตรวจ รู้จัก MTB: รูปร่างและองค์ประกอบของเซลล์
Mycobacterium tuberculosis เป็นแบคทีเรียรูปแท่งเรียว เจริญช้า
เป็น acid-fast bacillus (AFB) จากลักษณะซองหุ้มเซลล์ที่อุดมด้วยไขมัน
ไม่เคลื่อนที่และไม่สร้างสปอร์
ภายในมี DNA บริเวณ nucleoid และ ribosome ไม่มีนิวเคลียสหุ้มเยื่อ
nucleoid DNA
ribosome
MTB เป็นหนึ่งในกลุ่ม MTBC ซึ่งเป็นระดับที่ชุดตรวจนี้รายงาน
การเห็น AFB จาก smear เพียงอย่างเดียวไม่ยืนยันว่าเป็น MTBC
⟲ ลากเพื่อหมุน · เลื่อนล้อเมาส์เพื่อซูม · ดับเบิลคลิกเพื่อรีเซ็ต
เรนเดอร์ด้วย Blender (Cycles) · แบบจำลองเพื่อการสอน
ซองหุ้มเซลล์ MTB: โครงสร้างที่เชื่อมกับงานแล็บ
กรดไมโคลิกmycolic acids
เยื่อหุ้มชั้นนอกmycomembrane
อะราบิโนกาแลกแทนarabinogalactan
เพปทิโดไกลแคนpeptidoglycan
เยื่อหุ้มเซลล์ชั้นในplasma membrane
ไซโทพลาซึมcytoplasm
เยื่อหุ้มเซลล์ชั้นในห่อหุ้ม cytoplasm
โครงข่ายผนังเซลล์มี peptidoglycan เชื่อมกับ arabinogalactan
Mycolic acids และไขมันอื่นเป็นองค์ประกอบสำคัญของ mycomembrane
โครงสร้างหลายชั้นมีบทบาทเป็นแนวกั้นการผ่านของสาร
ลักษณะของผนังเซลล์เกี่ยวข้องกับการติดสี acid-fast และการจัดการตัวอย่าง
แผนภาพนี้เป็นแบบจำลองเพื่อสอน ไม่ใช่สัดส่วนความหนาจริง
เรนเดอร์ด้วย Blender (Cycles) · แบบจำลองเพื่อการสอน
⟲ ชี้/คลิกป้ายชื่อด้านซ้ายเพื่อเน้นชั้น · ลากเพื่อหมุน
จากอากาศสู่ถุงลม: จุดเริ่มการติดเชื้อ MTB
01ผู้ป่วยวัณโรคปอดหรือกล่องเสียงที่แพร่เชื้อได้ ปล่อยอนุภาคสู่บรรยากาศ
02ผู้อื่นสูดอนุภาคที่มีเชื้อเข้าสู่ทางเดินหายใจ
03เชื้อบางส่วนไปถึงถุงลมปอดและสัมผัส alveolar macrophage
04โอกาสติดเชื้อขึ้นกับเชื้อที่ได้รับ ระยะสัมผัส การระบายอากาศ และภูมิคุ้มกัน
05การสัมผัสเชื้อไม่เท่ากับเกิดการติดเชื้อหรือป่วยทุกราย
Macrophage และ granuloma: การควบคุมเชื้อที่เปลี่ยนแปลงได้
Macrophage
การตอบสนองของเซลล์
Granulomaควบคุมเชื้อได้แตกต่างกัน
Alveolar macrophage กลืนกินเชื้อที่เข้าสู่ถุงลม
เชื้อบางส่วนถูกกำจัดหรือยับยั้ง ขณะที่บางส่วนอาจคงอยู่
การตอบสนองของภูมิคุ้มกันดึงเซลล์มารวมเป็น granuloma
Granuloma มีความหลากหลาย และผลลัพธ์แต่ละรอยโรคอาจต่างกัน
การพบ granuloma ไม่ได้บอกว่าเป็นระยะแฝงหรือปลอดเชื้อเสมอ
เรนเดอร์ด้วย Blender (Cycles) · แบบจำลองเพื่อการสอน
⟲ คลิกป้ายชื่อเพื่อซูมแต่ละระยะ · ลากเพื่อเลื่อนมุมมอง
การดำเนินโรค: ควบคุมเชื้อ ลุกลาม และแพร่กระจาย
ผู้ได้รับเชื้ออาจไม่ติดเชื้อ หรือเกิดการติดเชื้อที่ยังไม่เป็นโรค
ภาวะติดเชื้อแฝงไม่มีอาการของโรคและไม่แพร่เชื้อ
วัณโรคอาจเกิดหลังติดเชื้อไม่นาน หรือภายหลังเมื่อการควบคุมเชื้อเปลี่ยนไป
วัณโรคปอดบางรายเกิดเนื้อตายและโพรงที่ติดต่อกับทางเดินหายใจ
เชื้ออาจแพร่ผ่านน้ำเหลืองหรือกระแสเลือดไปอวัยวะอื่น
การตรวจ DNA จากเสมหะไม่ยืนยันเชื้อมีชีวิตหรือวินิจฉัยภาวะแฝงเพียงลำพัง
ยังไม่เป็นโรค
เกิดโรค
STANDARD M10 ทำอะไรใน cartridge
แบบจำลองเชิงแนวคิดของกระบวนการ
ไม่ใช่โครงสร้างภายในจริงของ cartridge
เป็นระบบตรวจสารพันธุกรรมแบบอัตโนมัติ ใช้ cartridge ครั้งเดียว
รวมการสกัด DNA การเพิ่มปริมาณ และการตรวจสัญญาณ
มี Console สำหรับข้อมูลและผล กับ Module สำหรับรันการทดสอบ
เป็นการตรวจเชิงคุณภาพตามเป้าหมายที่ชุดตรวจกำหนด
เวลาในเครื่องต่างจาก TAT ตั้งแต่รับตัวอย่างถึงออกผล
Console / Module / cartridge
cartridge · ลากเพื่อหมุน · คลิกขั้นตอนเพื่อดูทีละช่วง
เครื่องเดียวกัน มีชุดตรวจที่ต้องแยกกัน
| ประเด็น | MTB-RIF/INH | MDR-TB |
|---|
| IFU ที่ทบทวน | L28MTHENR3, 2026.04 | L28MDRENR9, 2024.12 |
| เตรียมก่อนใส่ cartridge | มี sonication | ใช้ pretreatment tool แบบกรอง |
| เริ่มตรวจหลังใส่ตัวอย่าง | แนะนำภายใน 30 นาที | ภายใน 10 นาที |
| ข้อกำหนด IC | ใช้อัลกอริทึมของฉบับนี้ | ตรวจตามส่วน MTBC/RIF/INH ของฉบับนี้ |
ตรวจชื่อบนกล่อง barcode และฉบับคู่มือทุกครั้งที่เปลี่ยนผลิตภัณฑ์
เป้าหมายตรวจและขอบเขตการใช้
| เป้าหมาย | สิ่งที่ช่วยบอก |
|---|
| IS1081 / IS6110 | DNA ของเชื้อกลุ่ม MTBC |
| rpoB | การกลายพันธุ์ที่สัมพันธ์กับการดื้อ RIF |
| katG / inhA | การกลายพันธุ์ที่สัมพันธ์กับการดื้อ INH |
| Internal control | ความเหมาะสมของกระบวนการตามอัลกอริทึมชุดตรวจ |
IFU ที่ทบทวนรองรับเสมหะและตะกอนเสมหะตามวิธีที่ระบุ
ไม่ย้ายข้อบ่งใช้ของแพลตฟอร์มอื่นมาใช้กับ M10 โดยอัตโนมัติ
แผนภาพเชิงแนวคิด ตำแหน่งยีนบนเกลียวไม่ใช่ตำแหน่งจริงในจีโนม
ชี้หรือคลิกแถวในตารางเพื่อเน้นเป้าหมาย
คำสั่งตรวจที่ครบช่วยลดการแก้ไขปลายทาง
ระบุผู้ป่วยอย่างน้อยสองตัวบ่งชี้ตามนโยบายโรงพยาบาล
ระบุชนิดตัวอย่าง วันและเวลาเก็บ หน่วยส่งตรวจ และผู้ติดต่อ
ระบุเหตุผล เช่น วินิจฉัยใหม่ หรือประเมินการดื้อยา
แจ้งประวัติวัณโรคและการรักษาที่เกี่ยวข้อง
แนวทางหน่วยงาน: iReportAG, Section Biomolecular, รายการ MTB complex-RIF/INH
DEMOภาพจำลองสำหรับสอน
วิธีแนะนำผู้ป่วยให้เก็บเสมหะ
01เก็บในจุดเฉพาะที่อากาศถ่ายเทดี แยกจากพื้นที่รับตัวอย่าง 02บ้วนปากด้วยน้ำสะอาดก่อนเก็บ 03หายใจลึก แล้วไอจากส่วนลึกของทรวงอก 04บ้วนเสมหะลงถ้วยปากกว้างฝาเกลียว และปิดให้แน่น 05ตรวจว่ามีเสมหะจริง จากนั้นให้ผู้ป่วยล้างมือ คุณภาพเสมหะและปริมาตรที่ใช้
เสมหะ
น้ำลาย
เสมหะที่เหมาะสมเป็นเมือกเหนียวหรือขุ่นข้น อาจมีสีเหลือง/เขียว
น้ำลายใสเป็นฟองสะท้อนคุณภาพการเก็บที่ควรประเมินซ้ำ
เป้าหมายการเก็บทั่วไปประมาณ 3–5 mL ตามแนวทางเก็บเสมหะ
ปริมาตรเก็บทั้งถ้วย ต่างจากปริมาตรที่ใช้ต่อหนึ่งการทดสอบ
IFU ทั้งสองระบุขั้นต่ำ 0.5 mL ในตาราง และใช้ข้อความ “มากกว่า 0.5 mL” ในขั้นตอน
การเก็บรักษาและขนส่งต้องตรงชุดตรวจ
| ประเด็น | MTB-RIF/INH [S01] | MDR-TB [S02] |
|---|
| เสมหะ/ตะกอน ที่ 2–8°C | ไม่เกิน 7 วัน | ไม่เกิน 3 วัน |
| เสมหะ ที่ 15–30°C | ไม่เกิน 30 ชั่วโมง | ไม่ใช้เงื่อนไขนี้แทนการแช่เย็น |
| ตะกอน ที่ 15–30°C | ไม่เกิน 48 ชั่วโมง | ไม่ใช้เงื่อนไขนี้แทนการแช่เย็น |
นำส่งเร็ว บรรจุสามชั้นและคงสภาพตาม WI
กำหนดการขนส่งจากการตรวจทั้งหมดที่สั่งร่วมกัน
รับตัวอย่างและจัดการสิ่งส่งตรวจไม่เหมาะสม
เทียบฉลากกับคำสั่งตรวจ และออก Lab number ที่สืบย้อนกลับได้
ตรวจชนิด ปริมาตร คุณภาพ ภาชนะ การรั่ว และเงื่อนไขนำส่ง
แยกปัญหาข้อมูลไม่ครบ ออกจากปัญหาตัวอย่างไม่เหมาะสม
ติดต่อหน่วยส่งตรวจและบันทึกการรับแบบมีเงื่อนไข/ปฏิเสธตาม WI
ตัวอย่างผิดคนหรือระบุตัวตนไม่ได้ ต้องแก้ไขก่อนตรวจ
ความปลอดภัยระหว่างเตรียมเสมหะ
ถือว่าตัวอย่างยังมีความเสี่ยงติดเชื้อ แม้เติมน้ำยาเตรียมแล้ว
เปิดถ้วย ถ่ายตัวอย่าง และจัดการขั้นตอนเสี่ยงตามการประเมินความเสี่ยง
ใช้ BSC ที่เหมาะสมและผ่านการตรวจรับรองสำหรับงานที่ WI กำหนด
ตู้ PCR clean cabinet ไม่ใช่ตู้ป้องกันผู้ปฏิบัติงานจากละอองติดเชื้อ
จัด PPE การทำความสะอาด และการตอบสนองกรณีหกตามแผนหน่วยงาน
ความพร้อมของน้ำยา เครื่อง และเอกสาร
ตรวจชื่อชุดตรวจ lot วันหมดอายุ barcode และความสมบูรณ์ cartridge
เก็บ cartridge ตาม IFU ทั้งสองฉบับที่ 2–28°C และหลีกเลี่ยงแสงแดด/UV
MDR-TB: cartridge ที่แช่เย็นมีข้อกำหนดปรับที่ 20–28°C นาน 4 ชั่วโมง
จัดน้ำยาและอุปกรณ์เตรียมเสมหะให้ตรงชุดตรวจ
ตรวจสถานะ Module, software ที่รองรับ, QC และงานบำรุงรักษา
เตรียมเสมหะดิบให้ตรง IFU
| ขั้นตอน | MTB-RIF/INH [S01] | MDR-TB [S02] |
|---|
| สัดส่วนเริ่มต้น ตัวอย่าง:PS | 1:2 | 1:2 |
| การผสม | Vortex 2 ครั้ง ครั้งละ 10 วินาที | Vortex 2 ครั้ง ครั้งละ 10 วินาที |
| ระยะพัก | 15 นาที ที่อุณหภูมิห้อง | 15 นาที ที่อุณหภูมิห้อง |
| ขั้นตอนถัดไป | ถ่าย 1.4 mL เข้าหลอด 2.0 mL และ sonicate 90 วินาที | ใช้ pretreatment tool แบบกรองในขั้นตอนโหลด |
ตะกอนเสมหะและการโหลด cartridge
MTB-RIF/INH
MDR-TB
ตะกอนต้องมาจากวิธี NALC-NaOH ตามขอบเขต IFU
แขวนตะกอนกลับตาม buffer และวิธีที่ IFU ของชุดตรวจระบุ
MTB-RIF/INH: ใส่ตัวอย่างที่ผ่าน sonication ทั้งส่วน 1.4 mL ลง cartridge
MDR-TB: ใช้ dropper 1.4 mL ถ่ายเข้า pretreatment tool ซึ่งส่งตัวอย่างกรอง 1 mL ลง cartridge
ปิดฝาและเริ่มตรวจภายในช่วงเวลาของชุดตรวจ
ลำดับหน้าจอสำหรับเริ่มตรวจและรับผล
Log InDEMO · ภาพจำลองสำหรับสอน
01Log In ด้วยบัญชีผู้ปฏิบัติงานPatient ID / Sample IDDEMO · ภาพจำลองสำหรับสอน
02เลือก Module ที่พร้อม และกรอก/สแกน Patient ID กับ Sample IDbarcode cartridgeDEMO · ภาพจำลองสำหรับสอน
03สแกน barcode cartridge ให้ระบบระบุ assaycartridgeDEMO · ภาพจำลองสำหรับสอน
04ใส่ cartridge ในทิศทางที่คู่มือระบุ แล้วปิดประตูOKDEMO · ภาพจำลองสำหรับสอน
05เทียบข้อมูลผู้ป่วย ตัวอย่าง และ assay ก่อนกด OKReviewDEMO · ภาพจำลองสำหรับสอน
06เมื่อจบ ตรวจผลที่หน้า Review และเก็บผลต้นฉบับQC ภายใน cartridge และ QC ภายนอก
IC
External QC
EQA
IC เป็นการควบคุมภายในแต่ละการทดสอบตามอัลกอริทึมของ assay
External QC ช่วยติดตาม cartridge กระบวนการ และการตรวจเป้าหมาย
ใช้วัสดุควบคุมที่เหมาะกับเป้าหมาย รวมการดื้อยาเมื่อแผน QC กำหนด
กำหนดความถี่ตาม IFU ความเสี่ยง lot ใหม่ และระบบคุณภาพ
เมื่อ external QC ไม่ผ่าน ให้ระงับการอนุมัติผลที่เกี่ยวข้องและสอบสวน
การทบทวนผลต้องใช้เกณฑ์ IC ตรง assay
| ผลเครื่อง | MTB-RIF/INH [S01] | MDR-TB [S02] |
|---|
| พบ MTBC | IFU อนุญาต IC +/− และใช้ผลเป้าหมายตามอัลกอริทึม | พิจารณา IC แยกในส่วน MTBC/RIF/INH ตามตาราง |
| ไม่พบ MTBC | ต้องมี IC ที่ยอมรับได้ | ต้องผ่านเกณฑ์ IC ตามตาราง |
| Invalid / Error | ยังสรุปมี/ไม่มีเชื้อไม่ได้ | ยังสรุปมี/ไม่มีเชื้อไม่ได้ |
อ่านผล MTBC, RIF และ INH ให้ครบก่อนอนุมัติ
ไม่กำหนด cut-off Ct/Tm เองเพื่อเปลี่ยนผลอัตโนมัติ
ตารางแปลผล MTBC และการดื้อยา
| MTBC | RIF resistance | INH resistance | ความหมายสำหรับรายงาน |
|---|
| พบ | ไม่พบ | ไม่พบ | พบ DNA เชื้อ ไม่พบการกลายพันธุ์ดื้อสองยาที่ชุดตรวจครอบคลุม |
| พบ | พบ | ไม่พบ | พบการกลายพันธุ์สัมพันธ์กับ RIF resistance |
| พบ | ไม่พบ | พบ | พบการกลายพันธุ์สัมพันธ์กับ INH resistance |
| พบ | พบ | พบ | ผลระดับโมเลกุลสอดคล้องกับ MDR-TB |
| พบ | สรุปไม่ได้อย่างน้อยหนึ่งยา | ตามผลจริง | รายงานพบเชื้อ และแยกสถานะรายยา |
| ไม่พบและผล valid | N/A | N/A | ไม่พบ DNA เป้าหมายในตัวอย่างนี้ |
คลิกแถวเพื่อเน้นรูปแบบผลที่กำลังอธิบาย · คลิกซ้ำเพื่อยกเลิก
MTBC Negative / Not Detected
✓Negative ที่ valid
MTBCไม่พบ
ICยอมรับได้
รายงานได้: ไม่พบ DNA ของ MTBC ในตัวอย่างนี้
✕Invalid
MTBCไม่พบ
ICไม่ผ่านเกณฑ์
ไม่รายงานเป็นผลลบ · ตรวจสอบและทดสอบซ้ำตาม WI
MTBC ไม่พบเหมือนกันแต่ต่างกันที่ IC
รายงาน “ไม่พบ DNA ของเชื้อกลุ่ม MTBC ในตัวอย่างนี้”
ตรวจว่าเป็นผล valid ไม่ใช่ Invalid หรือ Error
ไม่ตีความเป็น “ไม่มีวัณโรคแน่นอน”
ผลลบอาจสัมพันธ์กับปริมาณเชื้อต่ำ คุณภาพตัวอย่าง หรือข้อจำกัดวิธี
หากยังสงสัย ให้แพทย์พิจารณาตรวจเพิ่มเติมตามแนวทาง
พบ MTBC แต่ไม่พบการดื้อ RIF/INH
MTBC Detected
RIF resistanceNOT Detected
INH resistanceNOT Detected
พบ DNA ของ MTBC
ไม่พบการกลายพันธุ์ดื้อ RIF และ INH ตามตำแหน่งที่ชุดตรวจครอบคลุม
ผลนี้ไม่ยืนยันว่าเชื้อไวต่อยาทุกกลไกหรือทุกชนิด
พิจารณาประวัติการรักษา สัมผัสเชื้อดื้อยา และผลตรวจอื่นร่วมกัน
หากความเสี่ยงหรืออาการไม่สอดคล้อง ให้ประสานตรวจ DST เพิ่มเติม
ผลดื้อยา RIF, INH และ MDR-TB
| ผลระดับโมเลกุล | ข้อความที่สื่อได้ | งานต่อเนื่อง |
|---|
| RIF พบ, INH ไม่พบ/สรุปไม่ได้ | พบหลักฐาน RIF resistance | แจ้งทีมวัณโรค และส่งประเมินดื้อยาเพิ่มเติม |
| RIF ไม่พบ, INH พบ | พบหลักฐาน INH resistance | แจ้งทีมวัณโรคและประเมินแนวทาง Hr-TB |
| RIF พบ, INH พบ | สอดคล้องกับ MDR-TB ระดับโมเลกุล | ส่งต่อเส้นทาง RR/MDR และ DST เพิ่มเติม |
การเลือกสูตรยาเป็นหน้าที่ทีมรักษาตามแนวทางปัจจุบัน
Indeterminate, Invalid และ Error
Indeterminate
Invalid
Error
| สถานะ | การตีความ | การจัดการ |
|---|
| Resistance Indeterminate | อาจพบ MTBC แต่สรุปการดื้อยานั้นไม่ได้ | รายงานแยกสถานะเชื้อกับรายยา และติดตามตรวจเพิ่ม |
| Invalid | กระบวนการ/IC ไม่ผ่านตามเกณฑ์ | ไม่รายงานเป็นผลลบ ตรวจสอบและทดสอบซ้ำตาม WI |
| Error | การทดสอบไม่ให้ผลที่สรุปได้ | บันทึกรหัส error ตรวจสาเหตุ และดำเนินการตามคู่มือ |
ใช้ cartridge ใหม่เมื่อทดสอบซ้ำ ไม่ใช้ cartridge เดิมประเมินตัวอย่างที่เหลือและความคงตัวก่อนตรวจซ้ำ
ผลไม่สอดคล้องและข้อจำกัดที่ต้องสื่อสาร
AFB บวก/MTBC ลบ: ทบทวนตัวอย่าง QC และวิธีตรวจเพิ่มเติม
MTBC บวก/culture ลบ: พิจารณาประวัติรักษาและความต่างของวิธี
Molecular DST ต่างจาก phenotypic DST: ส่งทบทวนตามเส้นทางอ้างอิง
การพบ DNA ไม่บอกแน่นอนว่าเชื้อยังมีชีวิต
ไม่ใช้ค่า Ct หรือ PCR บวกต่อเนื่องเป็นเกณฑ์ติดตามการรักษาเพียงลำพัง
รายงานผลที่อ่านแล้วใช้ต่อได้
DEMO
MTBCDetected
RIF resistanceNOT Detected
INH resistanceNOT Detected
ระบุผู้ป่วย Lab number ชนิดตัวอย่าง และวันเวลาที่เกี่ยวข้อง
ระบุวิธี เครื่อง และชื่อชุดตรวจที่ใช้จริง
รายงาน MTBC, RIF resistance และ INH resistance แยกรายการ
ให้ความเห็นประกอบเมื่อผลมีข้อจำกัดหรือจำเป็นต้องตรวจเพิ่ม
ระบุผู้ตรวจ ผู้ทบทวน/อนุมัติ และหลักฐานการแจ้งผลสำคัญ
ตัวอย่างข้อความรายงานบนสไลด์“ตรวจพบ DNA ของเชื้อกลุ่ม Mycobacterium tuberculosis complex และไม่พบการกลายพันธุ์ที่สัมพันธ์กับการดื้อ rifampicin และ isoniazid ในตำแหน่งที่ชุดตรวจครอบคลุม ผลนี้ไม่ตัดกลไกการดื้อยาอื่น”
โครงสร้าง NTIP และจุดเริ่มงานชันสูตร
DEMOภาพจำลองสำหรับสอน
ค้นรายการเดิมก่อนสร้างรายการตรวจใหม่
เริ่มจากทะเบียนชันสูตรหรือรายการส่งตรวจที่เชื่อมมาจากคัดกรอง
เลือกผู้ป่วย ตัวอย่าง หน่วยส่งตรวจ และวันที่ให้ตรงรายงาน
ตรวจว่าเป็นงานวินิจฉัย ประเมินดื้อยา หรือวัตถุประสงค์อื่น
ชื่อเมนูและสิทธิ์ใช้งานอาจต่างตามรุ่นและบทบาท
ลำดับอ้างอิงสำหรับสาธิตทะเบียนชันสูตร / รายการรอตรวจค้นผู้ป่วยและ Lab numberเปิดรายการเพิ่ม/บันทึกผลตรวจ เลือกวิธีตรวจให้ตรงกับ M10
M10
Molecular
Real-time PCR
แนวทางหน่วยงานอำนาจเจริญ: บันทึก M10 ในหมวด Molecular
หากมีช่องเทคนิค ให้เลือก Real-time PCR ที่ตรงรายการจริง
เก็บชื่อเครื่องและชื่อ assay ในช่องที่ระบบรองรับหรือหมายเหตุ
ช่อง Xpert MTB/RIF ใช้กับผลจากวิธี Xpert ตามข้อกำหนดระบบ
ตรวจคู่มือปัจจุบันกับผู้ดูแล NTIP เมื่อไม่มีตัวเลือกตรงวิธีจริง
เทียบผล M10 กับข้อมูลที่จะลง NTIP
| ข้อมูลต้นทาง | ความหมายที่ต้องคงไว้ | การบันทึก |
|---|
| MTBC Positive / Detected | พบ DNA ของ MTBC | เลือกผลพบเชื้อที่ตรงความหมาย |
| MTBC Negative / Not Detected และ valid | ไม่พบ DNA เป้าหมาย | เลือกผลไม่พบเชื้อ |
| RIF/INH Resistance Detected | พบความผิดปกติสัมพันธ์กับดื้อยารายชนิด | ลงรายยา ตาม mapping ที่หน่วยงานอนุมัติ |
| Resistance NOT Detected | ไม่พบ mutation ในขอบเขตวิธี | ลงผลรายยาและเก็บข้อความต้นฉบับ |
| Indeterminate / N/A | สรุปไม่ได้ / ใช้ประเมินไม่ได้ | คงสถานะจริงตามตัวเลือกที่ระบบรองรับ |
| Invalid / Error | ยังไม่มีผลสรุปมี/ไม่มีเชื้อ | บันทึกสถานะและติดตามผล ห้ามแปลงเป็นลบ |
ตรวจทานก่อนบันทึกและหลังส่งผล
01เทียบตัวบุคคล HN และ Lab number กับรายงานต้นฉบับ
02เทียบวันที่เก็บ รับ ตรวจ และออกผลตามเอกสารจริง
03เทียบวิธีตรวจ ผล MTBC และผล RIF/INH แยกรายยา
04บันทึกตามสิทธิ์ แล้วเปิดตรวจผลที่บันทึกกลับอีกครั้ง
05ตรวจสถานะและการเชื่อมกลับหน่วยส่งตรวจ/ทะเบียนที่เกี่ยวข้อง
06ติดตามรายการค้างและการส่งต่อ โดยไม่แก้ผลเพื่อปิดสถานะ
กรณีศึกษาและการนำไปใช้ในเวรจริง
กรณี A
| ผลจากเครื่อง | MTBC พบ, RIF ไม่พบ, INH พบ |
| คำถามให้ผู้เรียนตอบ | รายงานอย่างไร และลงผลยาแต่ละตัวอย่างไร |
แนวคำตอบจากบันทึกผู้สอนพบ MTBC และหลักฐาน INH resistance โดย RIF resistance ไม่พบในขอบเขต assay แจ้งทีมรักษาและลงผลแยกรายยา ไม่เรียก MDR-TB
กรณี B
| ผลจากเครื่อง | MTBC พบ, RIF พบ, INH Indeterminate |
| คำถามให้ผู้เรียนตอบ | เรียก MDR-TB ได้หรือไม่ และต้องติดตามอะไร |
แนวคำตอบจากบันทึกผู้สอนรายงานพบ MTBC และ RIF resistance แต่ INH ยังสรุปไม่ได้ จัดเข้าสู่เส้นทางประเมิน RR ตามหน่วยงาน ไม่สรุปว่าดื้อ INH และไม่เติมผลให้เป็น MDR
กรณี C
| ผลจากเครื่อง | MTBC ไม่พบ แต่ IC ไม่ผ่านและเครื่องให้ Invalid |
| คำถามให้ผู้เรียนตอบ | อนุมัติเป็นผลลบได้หรือไม่ |
แนวคำตอบจากบันทึกผู้สอนยังรายงานเป็นไม่พบเชื้อไม่ได้ ทบทวนสาเหตุและตรวจซ้ำตาม WI
กรณี D
| ผลจากเครื่อง | เปลี่ยนจาก MDR-TB เป็น MTB-RIF/INH |
| คำถามให้ผู้เรียนตอบ | มีขั้นตอนใดต้องตรวจเทียบใหม่ |
แนวคำตอบจากบันทึกผู้สอนตรวจ IFU ทั้งชุด ได้แก่ ความคงตัว วิธีเตรียม/sonication หรือการกรอง ปริมาตร ช่วงเวลาเริ่มตรวจ software และกฎ IC
ก่อนจบงาน: ตัวอย่างถูกต้อง วิธีตรงรุ่น ผลตรวจสอบแล้ว และข้อมูลตรงกัน
